Εικόνα: Ελένη Ροδοθεάτου

Η πρόσφατη συζήτηση γύρω από την απομάκρυνση της πικροδάφνης από χώρους όπου βρίσκονται παιδιά δεν είναι απλώς μια διαφωνία για ένα καλλωπιστικό φυτό. Είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας βαθύτερης τάσης της σύγχρονης κοινωνίας: της ανάγκης να προσαρμόζουμε το περιβάλλον στα μέτρα μας αντί να μαθαίνουμε να συνυπάρχουμε με αυτό.

Ο άνθρωπος της νεωτερικότητας έχει συνηθίσει να αντιμετωπίζει τη φύση ως κάτι που πρέπει να ελέγχεται, να εξουδετερώνεται ή να αποστειρώνεται από κάθε πιθανό κίνδυνο. Όμως η φύση δεν λειτουργεί με όρους απόλυτης ασφάλειας. Περιλαμβάνει τοξικά φυτά, έντομα, μικροοργανισμούς και φυσικά φαινόμενα που απαιτούν γνώση, προσοχή και προσαρμογή. Η ανθρώπινη ιστορία είναι ουσιαστικά η ιστορία της εκμάθησης αυτής της ισορροπίας.

Η πικροδάφνη, όπως και πολλά άλλα φυτά, είναι πράγματι τοξική. Όμως η τοξικότητα ενός οργανισμού δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με πραγματικό κίνδυνο στην καθημερινή ζωή. Για να υπάρξει δηλητηρίαση απαιτείται συγκεκριμένη συμπεριφορά – στην προκειμένη περίπτωση, όπως διαβάζουμε, κατάποση μέρους του φυτού. Σε κοινωνίες που έχουν μάθει να ζουν δίπλα στη φύση, η γνώση αυτή μεταδίδεται απλά και φυσικά: «αυτό δεν το τρώμε».

Σήμερα όμως φαίνεται πως η αντίδραση σε κάθε πιθανή απειλή είναι διαφορετική. Αντί να επενδύουμε στην ενημέρωση και στην καλλιέργεια στοιχειώδους οικολογικής παιδείας, προτιμούμε να αφαιρούμε οτιδήποτε ενδέχεται να δημιουργήσει πρόβλημα. Η λογική αυτή οδηγεί σε μια παράδοξη κατάσταση: όσο περισσότερο προσπαθούμε να απομακρύνουμε τη φύση από τη ζωή μας, τόσο λιγότερο την κατανοούμε.

Η πρακτική της πλήρους «εξουδετέρωσης» του φυσικού περιβάλλοντος δεν είναι μόνο πρακτικά αδύνατη, είναι και παιδαγωγικά προβληματική. Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε έναν αποστειρωμένο χώρο μαθαίνουν ότι ο κόσμος πρέπει να είναι απόλυτα ασφαλής και πλήρως ελεγχόμενος. Στην πραγματικότητα όμως η ζωή απαιτεί κατανόηση κινδύνων, ανάπτυξη κρίσης και υπευθυνότητα.

Η λύση λοιπόν δεν βρίσκεται στο να ξεριζώνουμε κάθε φυτό που περιέχει κάποια τοξική ουσία ή να μετατρέπουμε το περιβάλλον σε έναν απολύτως ελεγχόμενο χώρο. Βρίσκεται στο να ξαναμάθουμε να ζούμε μέσα στη φύση με γνώση και μέτρο. Να εξηγούμε στα παιδιά τι είναι επικίνδυνο και γιατί, να τα φέρνουμε σε επαφή με το φυσικό περιβάλλον και να καλλιεργούμε την κριτική σκέψη αντί για τον φόβο.

Σε τελική ανάλυση, το ζήτημα δεν είναι η πικροδάφνη. Είναι η στάση μας απέναντι στον κόσμο γύρω μας. Αν επιλέξουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε φυσικό στοιχείο ως πρόβλημα που πρέπει να εξαλειφθεί, τότε δεν θα απομακρύνουμε μόνο τα φυτά από το περιβάλλον μας. Θα απομακρύνουμε και την ίδια την ικανότητά μας να κατανοούμε και να συνυπάρχουμε με τη φύση αλλά και με τους ανθρώπους που είναι διαφορετικοί από εμάς. Πρακτική η οποία στην εξέλιξή της σημαίνει σύγκρουση, σημαίνει πόλεμο και, τελικά, αυτοκαταστροφή.

Για το kefaloniastatus.gr
Γιάννης Βαρούχας