Η παράδοση με τα «φιδάκια της Παναγίας» στο Μαρκόπουλο δεν είναι ένα τυχαίο έθιμο. Είναι ένα ζωντανό κομμάτι της ιστορίας της Κεφαλονιάς, βαθιά ριζωμένο στη συλλογική μνήμη και στη θρησκευτική ταυτότητα του τόπου. Για δεκαετίες – και για πολλούς ανθρώπους, για ολόκληρες γενιές – τα φιδάκια αποτελούν σύμβολο ευλογίας, συνέχειας και σεβασμού προς την Παναγία. 

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι τα φιδάκια δεν κακοποιούνται. Πρόκειται για ένα ακίνδυνο είδος, το οποίο οι κάτοικοι φροντίζουν με προσοχή και σεβασμό. Δεν υπάρχει βία, δεν υπάρχει εκμετάλλευση, δεν υπάρχει πρόθεση βλάβης. Αντίθετα, η κοινότητα τα προστατεύει, τα περιποιείται και τα επιστρέφει στο φυσικό τους περιβάλλον μετά τον Δεκαπενταύγουστο. Η σχέση των ανθρώπων με τα φιδάκια είναι σχέση φροντίδας, όχι κακοποίησης.

Γι’ αυτό και προκαλεί εντύπωση το ότι ξαφνικά, μετά από τόσες δεκαετίες, εμφανίζονται καταγγελίες που στοχοποιούν την παράδοση. Όταν ένα έθιμο έχει τηρηθεί με σεβασμό για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, όταν δεν έχει υπάρξει ποτέ περιστατικό κακομεταχείρισης, όταν η τοπική κοινωνία το αντιμετωπίζει με ευλάβεια, τότε η ξαφνική επίθεση εναντίον του δεν μπορεί παρά να δημιουργεί εύλογα ερωτήματα. 

Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι η «ευαισθησία» αυτή εμφανίστηκε τώρα, τυχαία. Πολύ περισσότερο όταν η παράδοση δεν έχει αλλάξει, δεν έχει εκφυλιστεί και δεν έχει επιβαρύνει το είδος. Η χρονική συγκυρία και η ένταση της αντίδρασης δείχνουν πως ίσως δεν πρόκειται απλώς για ενδιαφέρον για τα ζώα, αλλά για άλλες σκοπιμότητες: προσωπικές αντιπαραθέσεις, προσπάθεια προβολής, ή ακόμη και μια γενικότερη τάση απαξίωσης των τοπικών παραδόσεων στο όνομα μιας επιφανειακής «προόδου».

Οι παραδόσεις δεν είναι διακοσμητικά στοιχεία. Είναι η ταυτότητα ενός τόπου. Και όταν μια παράδοση τηρείται με σεβασμό, χωρίς βλάβη σε κανέναν – ούτε σε άνθρωπο ούτε σε ζώο – τότε η υπεράσπισή της δεν είναι συντηρητισμός, αλλά υπεράσπιση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. 

Το Μαρκόπουλο και η Κεφαλονιά έχουν αποδείξει ότι μπορούν να συνδυάζουν την παράδοση με τον σεβασμό στη φύση. Όσοι στρέφονται εναντίον αυτού του εθίμου σήμερα, το κάνουν όχι επειδή άλλαξε η πραγματικότητα, αλλά επειδή άλλαξαν οι δικές τους σκοπιμότητες.

Ντίνα Λεγάτου