Μεγάλωσα σ΄ ένα Βλαχοχώρι στο Κεφαλόβρυσο Ιωαννίνων στα Ελληνοαλβανικά σύνορα. Έζησα εκεί τα πρώτα 10 χρόνια της ζωής μου. Ζωή δύσκολη για όλους τους χωριανούς μου, οι οποίοι κατά κύριο λόγο ήταν κτηνοτρόφοι. Από το χάραμα μέχρι αργά το βράδυ ειδικά τα καλοκαίρια που όλοι ήταν στο χωριό, εννοώ ότι είχαν γυρίσει όλοι από τα χειμαδιά, δεν σταματούσε ο αντίλαλος των βελασμάτων, ο ήχος των κουδουνιών και τα γαυγίσματα των σκύλων. Ήταν η μουσική που άκουγα και με συντρόφευε όλα αυτά τα χρόνια. Αυτή ήταν η καθημερινή μας μουσική. Άντε και κανένα κλαρίνο και ντέφι στους γάμους και στα πανηγύρια. Με τα παιδικά μας μάτια όλα τα βλέπαμε ωραία και όμορφα, αν και για τους μεγάλους η ζωή ήταν αρκετά δύσκολη.
Παρ’ όλα αυτά που τα βλέπαμε όλα όμορφα και ωραία, με ενοχλούσε ο διαχωρισμός που γινόταν σε αγόρια και κορίτσια. Το φιάτα (κορίτσι) το λέγανε κάπως υποτιμητικά, ενώ το φιτσιόρ (αγόρι) το έλεγαν και έσταζε το στόμα τους μέλι. Δε πρόλαβα να τον νοιώσω αυτόν τον διαχωρισμό έντονα στο πετσί μου. Έφυγα νωρίς από το χωριό. Έζησα όμως αυτόν τον διαχωρισμό στις μεγάλες γυναίκες!
Και μη μου πει κανένας χωριανός ότι δεν υπήρχε διαχωρισμός. Υπήρχε και μάλιστα έντονος. Πρώτα – πρώτα μέσα στην ίδια οικογένεια!
-Στα περισσότερα σπίτια, για να μη πω σχεδόν σ’ όλα, πρώτα θα τρώγανε οι άνδρες καθισμένοι στον σοφρά (χαμηλό στρόγγυλο τραπέζι τοποθετημένο στο πάτωμα και καθισμένοι όλοι σταυροπόδι) και μια γυναίκα, συνήθως η νύφη της οικογένειας, όρθια με τον μαστραπά (μη τυχόν και ζητήσουν οι άνδρες νερό και δεν υπάρχει η γυναίκα «δούλα και κυρά») να τους σερβίρει! Μετά θα έτρωγαν οι γυναίκες απ’ ό,τι περίσσευε!
-Οι γυναίκες από το πρωί μέχρι το βράδυ σπίτι, μαγείρεμα, δουλειά, δουλειά, δουλειά, ούτε καν λόγος για ξεκούραση και ένας απογευματινός καφές για καμιά κουβέντα με καμιά γειτόνισσα και αυτός στα γρήγορα και με τα χέρια σε κίνηση. είτε γνέθοντας είτε πλέκοντας, ενώ οι άνδρες στις ώρες της ξεκούρασης χτυπούσανε τα κομπολόγια στο καφενείο. Ποιο καφενείο για τις γυναίκες; Ούτε απ’ έξω δε μπορούσαν να περάσουν!
-Κανένας δε ρωτούσε την κοπελιά εάν θέλει να παντρευτεί και ποιόν. Το αποφάσιζε ο άνδρας – πατέρας. Για να μη πω ότι πολλές φορές τα κανόνιζαν οι συμπέθεροι και πριν ακόμη γεννηθούν τα μωρά. Άμα κάνω αγόρι και εσύ κόρη, θα τα παντρέψουμε, έδιναν και τα χέρια και όλα καλά!
-Γινόταν ο γάμος και έβλεπες τις περισσότερες για να μη πω όλες, ήταν λες και τις πήγαιναν για κρεμάλα. Σκυθρωπές, στενοχωρημένες, χαμηλοβλεπούσες. Όταν έβλεπες νεόνυμφο ζευγάρι στο δρόμο για την καθιερωμένη επίσκεψη στους γονείς της νύφης, πρώτα βάδιζε ο άνδρας και δυο τρία βήματα πίσω η γυναίκα με τα χέρια τυλιγμένα σ’ ένα μαντήλι*.
Θα πρέπει να ήμουν μάλλον την τελευταία χρονιά που βρισκόμουν στο χωριό και προφανώς άρχισα να έχω επίγνωση ότι αυτό δεν είναι τίμιο, πως υπάρχει σαφής διαχωρισμός και είπα κάποια στιγμή «εγώ αυτό ποτέ δε θα το κάνω» και η αντίδραση της γιαγιάς μου (ντάντω) «Ω τι είναι αυτό που λες; Σώπα και θα σε ακούσουν» και δεν το είπε μόνο αλλά έκανε και τη χαρακτηριστική κίνηση απελπισίας τραβώντας τα μάγουλα (οι συγχωριανοί μου γνωρίζουν σε ποια κίνηση αναφέρομαι).
Κάποιοι λένε ότι αυτό όλο το τελετουργικό στις περιπτώσεις που ανέφερε ήταν ένδειξη σεβασμού. Δε το συμμερίζομαι αυτό. Και γιατί μόνο οι γυναίκες να είναι σεβαστικές και όχι οι άνδρες; Καταπίεση και μόνο καταπίεση από τον άντρα – αφέντη. Ευτυχώς με την μετανάστευση σχεδόν όλων των ανδρών στη Γερμανία και αργότερα και των γυναικών όλα αυτά στο χωριό μου αποτελούν πια παρελθόν.
Πάνω κάτω κάπως έτσι ίσως σε μικρότερο βαθμό ήταν η ζωή των γυναικών στα χωριά των επαρχιών όλης της Ελλάδας.
Γιατί τα γράφω τώρα όλα αυτά; Γιατί μου δόθηκε η αφορμή από μια τηλεφωνική συζήτηση που είχα σήμερα με μια θειά μου σεβαστής ηλικίας η οποία επέμενε ότι τότε υπήρχε σεβασμός και γιατί βλέπω τη θέση της γυναίκας σήμερα και αναπόφευκτα κάνω συγκρίσεις.
Σαν γυναίκες κερδίσαμε πολλά αν και φθάσαμε στο άλλο άκρο! Όλα θα ήταν καλύτερα εάν υπήρχε η χρυσή τομή. Αλληλοσεβασμός και ισοτιμία. Αγάπη στο ζευγάρι και σεβασμός στους γονείς και των δυο συντρόφων. Άλλο σεβασμός και άλλο υποταγή. Η θειά μου μάλλον έχει μπερδέψει τις δυο έννοιες. Άδικα προσπάθησα να της πω ότι έχει άδικο. Αλλά έτσι την μεγάλωσαν! Ότι η γυναίκα είναι «δούλα και κυρά».
Αρετή Γραμμόζη
*Επ’ ευκαιρία της αρχικής ανάρτησης έμαθα ότι τα χέρια τα τύλιγαν σ’ ένα νάυλον μαντήλι, για να μη φαίνονται τα κεράσματα (χρήματα), που τους έδιναν οι χωριανοί που τους συναντούσαν στο δρόμο και προφανώς δεν τους είχαν κεράσει στην τελετή του γάμου.
Η φωτογραφία του 1950 από το διαδίκτυο. Βλάχα Φαρσαριώτισσα νύφη με σκεπασμένο το πρόσωπό της. Πρόλαβα και εγώ τις νύφες με το σκεπασμένο πρόσωπο.
