Σάββατο 12 Ιουνίου 2021
23.7 C
Argostoli

kefaloniastatus@gmail.com

Εφημερεύοντα Φαρμακεία

spot_img

Ηρώ Καλλιγά: Η τέχνη του δρόμου και της ζωής, στην άκρη μιας πινέζας

Editorial

Εικόνα άρθρου : Enet images

Η τέχνη του δρόμου και της ζωής, στην άκρη μιας πινέζας
Ηρώ Καλλιγά
*

      Δύο SMS Μετακίνησης και Ενας Εγκλεισμός

Εν μέσω των περιπάτων που μας επιτρέπει η εποχή της καραντίνας (Μετακίνηση Νο 6), έχει κανείς μία πολυτέλεια (ίσως μια ανάμεσα σε πολύ λίγες): Την παρατήρηση, και ακόμη καλύτερα (αν και προαιρετικά) τη στοχαστική παρατήρηση. Σε έναν από τους περιπάτους μου, πέρασα μπροστά από το κτίριο του Θαλασσόμυλου. Και παρατήρησα. Στοχαστικά. Το δίωρο για ψώνια (Μετακίνηση Νο 2), μου επέτρεψε, αν και κάτοικος Αργοστολίου, να επιστρέψω στα παλιά μου καταναλωτικά λημέρια, στην αγαπημένη μου Λειβαθώ, οπότε και πέρασα από το θεατράκι της Καλλιθέας. Και παρατήρησα. Στοχαστικά. Ο εγκλεισμός προσφέρει μία ακόμη πολυτέλεια (ίσως μία ανάμεσα σε ελάχιστες): Την ευκαιρία για διάβασμα. Είχα χρόνο να ασχοληθώ ακόμη περισσότερο με το σύγχρονο φαινόμενο της τέχνης του δρόμου (της street art). Σε αυτό το σημείο, λοιπόν, οι δυο στοχαστικές παρατηρήσεις συνδυάστηκαν εν είδη αρχικά ελεύθερου συνειρμού, με αυτό που πλέον χαρακτηρίζεται από πολλούς ως το μεγαλύτερο καλλιτεχνικό κίνημα όλων των εποχών. Το αποτέλεσμα, λιγότερο ελεύθερο και περισσότερο μεθοδικό, ελπίζω, είναι το παρόν άρθρο.

Ηρώ Καλλιγά

Η τέχνη του δρόμου η οποία γεννήθηκε και ακμάζει στις μεγάλες πόλεις του κόσμου, σχολιάζει και εγείρει ερωτήματα και σκέψεις που αφορούν τη σχέση μας με το δημόσιο χώρο και κατ’ επέκταση με όλα όσα δεν ανήκουν στην ατομική μας ιδιοκτησία. Καθρεφτίζει το πώς βλέπουμε (στοχαστικά, πάντα) το δημόσιο αγαθό, πώς βιώνουμε τη δημόσια σφαίρα ως κοινωνικά όντα και πώς δρούμε μέσα στον δημόσιο χώρο. Σε αυτό θέλω να σταθώ. Η τέχνη του δρόμου είναι μόνο η (ευειδής) αφορμή να μιλήσω για την τέχνη της ζωής.  Παραδόξως όμως, δε θα εστιάσω την προσοχή μου σε κάποια μητρόπολη του κόσμου. Θα ασχοληθώ, αντίθετα, με το δημόσιο χώρο στην άκρη μιας πινέζας, όση, δηλαδή, είναι η Κεφαλονιά μπροστά στα αχανή κοσμοπολίτικα κέντρα του κόσμου. Συγκεκριμένα, θα παρουσιάσω τη γραφή/ζωγραφική στους δημόσιους τοίχους των δύο προαναφερθέντων κτιρίων, δηλαδή του Θαλασσόμυλου και του θεάτρου της Καλλιθέας, ως ενδείξεις της ετερόκλητης στάσης μας απέναντι στη συλλογικότητα και την κοινωνική ζωή. Μέσα από αυτό, θα επιχειρήσω να διαβλέψω τις εκάστοτε προσδοκίες που έχουμε ή δεν έχουμε για το συλλογικό ζειν και θα κλείσω με ένα γενικότερο και σύντομο σχόλιο σχετικά με την μετα-covid εποχή και το πώς νομίζω πως πρέπει να μας βρει.

Η τέχνη του δρόμου και η τέχνη της ζωής – Η πόλη και η επαρχία

Η δημόσια γραφή, με τη μορφή του γκράφιτι ή της street art είναι καταρχήν προϊόν του αστικού τρόπου ζωής[1]. Η πόλη είναι τόσο η μήτρα όσο και η Μέκκα αυτού του είδους τέχνης μιας και όλα συμβαίνουν πρώτα και πρωτίστως στο αστικό τοπίο. Το απρόσωπο περιβάλλον του άστεως καλεί τον πολίτη ενός μεταμοντέρνου, οικονομικο-τεχνικά προηγμένου και πολύ κουρασμένου από τις οικονομικές και κοινωνικές κρίσεις σύγχρονου κόσμου, να βρίσκει καταφύγιο σε μία ιδιώτευση χωρίς ιδιοκτησία, σε έναν μονοδιάστατο μικρόκοσμο όσο το σύνολο το τετραγωνικών του διαμερίσματος και του γραφείου (εφόσον, φυσικά, έχει κανείς δουλειά). Έτσι, οι απρόσωποι δρόμοι, σα λευκοί καμβάδες που αλλάζουν τόσες απεικονίσεις όσοι είναι και οι μυριάδες άγνωστοι περαστικοί που τους διασχίζουν, αποτελούν πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη ενός τέτοιου είδους έκφρασης. Η τέχνη του δρόμου καταφέρνει να μεταμορφώνει τον δημόσιο χώρο σε ένα περιβάλλον πιο προσιτό και φιλικό. Αίρει την καθημερινή κανονικότητα και την αυτοματοποίηση της σύγχρονης πόλης τοποθετώντας την εντός παρενθέσεων, ενεργοποιεί τη δημιουργική φαντασία και τη σκέψη του πολίτη και τον καλεί, να νιώσει μέρος ενός κόσμου λιγότερο αφιλόξενου και περισσότερο «δικού» του. Στις μεγάλες πόλεις, ευτυχώς, υπάρχουν εκφράσεις συλλογικότητας τόσο μέσα από τις δράσεις όσο και μέσα από την τέχνη, δυστυχώς όμως δεν επαρκούν ώστε να βγάλουν τη μεγάλη πλειονότητα του κόσμου έξω από τον μικρόκοσμό του. 

Στην επαρχία τα πράγματα δεν είναι πολύ καλύτερα. Μόνο που εδώ το παιχνίδι παίζεται με όρους διαφορετικούς. Εδώ, κανένας δεν αισθάνεται ξένος. Τουναντίον, καθένας έχει το δικό του κομμάτι γης, και η περιουσία του είναι τόσο ιερή, ώστε χτίζει γύρω της όλη του τη ζωή, τις προσδοκίες, την ίδια του την ταυτότητα. Ενώ οι δρόμοι και οι πλατείες παραμένουν οι ίδιες με εκείνες στις οποίες παίζαμε ως παιδιά και πριν από μας οι γονείς μας και οι γονείς αυτών προηγουμένως, δεν αποτελούν ωστόσο ακόμη κατακτημένους δημόσιους χώρους. Η προσκόλληση στην ατομική ιδιοκτησία την καθιστά αποκλειστική πηγή αξιών. Έτσι, χώροι δημόσιοι, χώροι των πολιτών, χώροι δηλαδή κοινωνικής, πολιτικής και δημιουργικής έκφρασης με πρόταγμα τη συνέργεια, την ομαδική εργασία και την αλληλεγγύη, με λίγα και απλά λόγια τη συμ-μετοχή, μένουν άκαρποι, αναξιοποίητοι, μαραζωμένοι. Και η αίσθηση, το κίνητρο για συλλογική δράση καθίσταται περιττό. Αυτό αντικατοπτρίζεται με τη σειρά του στην όποια δημόσια γραφή εμφανίζεται στο νησί: κυριαρχεί η συνθηματολογία και η βωμολοχία και μόνο ελάχιστες είναι οι φωτεινές εξαιρέσεις.

Η περίπτωση Θαλασσόμυλου

Τι κομίζει η δημόσια γραφή που παρατηρείται στο ιστορικό κτίριο του Θαλασσόμυλου; Εδώ κυριαρχεί η συνθηματολογία, το λεγόμενο και ως λαϊκό ή ποπ γκράφιτι, τα αθλητικά σχόλια, και οι αισχρολογίες που συχνά τα συνοδεύουν. Γνώμη μου είναι πως τίποτα από τα παραπάνω δεν συνιστά τέχνη. Μήτε του δρόμου, πόσο δε μάλλον της ζωής.

Το λαϊκό γκράφιτι όπως θα δείτε παρακάτω, περιλαμβάνει αστεϊσμούς, δηλώσεις έρωτα ή μίσους και ρομαντικές φράσεις και είναι κατά τη γνώμη μου δείγμα αυτό-αναφορικότητας (έστω και της αθώας, της προερχόμενης από το ρομαντισμό της νεαρής ηλικίας).

Τα δε αθλητικά σχόλια και οι βωμολοχίες είναι από μόνα τους απαράδεκτα, χωρίς καμία δικαιολογία. Η δήλωση πίστης σε μία ομάδα και οι αντίστοιχες αισχρολογίες απέναντι σε όσους «δεν είναι δικοί μας» ανήκουν, όπως θα έλεγε και ο Marcuse, στις περιπτώσεις «εύκολης ικανοποίησης της επιθετικότητας[2]», αν όχι σκληρού φανατισμού και μισαλλοδοξίας.

Η κάλυψη ενός ολόκληρου τοίχου με το όνομα μιας ομάδας δεν έχει καμία καλαισθητική αξία, ούτε κομίζει κάποιο κοινωνικό μήνυμα: Τουναντίον, πρόκειται για δήλωση κυριαρχίας και επιβολής[3].

Δεν είναι όμως τα ρομαντικά πιτσιρίκια ή οι πωρωμένοι φίλαθλοι το πρόβλημά μας εδώ. Η γραφή που βλέπετε στις φωτογραφίες, αποτελεί απλώς το αντικαθρέφτισμα της στάσης όλων, συμπεριλαμβανομένων ημών ως θεατών αλλά και των φορέων διοίκησης του τόπου. Ο τρόπος μεταχείρισης του συγκεκριμένου κτιρίου μπορεί μεν να αποτυπώνεται σε αυτές τις εικόνες, όμως οι εν λόγω γραφές δεν είναι η αιτία της παρακμής του. Αντιθέτως, η εγκατάλειψή του και η ανοχή απέναντι σε αυτήν την εγκατάλειψη είναι που προτρέπουν τέτοιες δράσεις[4] και ενισχύουν την αίσθηση της παρακμής. 

Το ιστορικό κτίριο του Θαλασσόμυλου θα μπορούσε να είναι εστία πολιτισμού, φωτεινός δείκτης μιας εναλλακτικής κοινωνικής κουλτούρας, ένα πιο έμμεσο και έμπλεο αισθητικής αντι-παράδειγμα στη μαζική κουλτούρα, ακόμη και στον μαζικό τουρισμό. Φανταστείτε τον Θαλασσόμυλο σαν ένα ζωντανό εργαστήρι πολιτισμού, να οργανώνει πολιτιστικές και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, παιδικές δράσεις, να φιλοξενεί ένα παραδοσιακό καφενείο. Φανταστείτε το να είναι εστία κοινωνικής όσμωσης, πυξίδα συλλογικής δράσης και θρυαλλίδα κοινωνικής και περιβαλλοντολογικής ευαισθησίας[5]. Και φανταστείτε, όλες αυτές οι αξίες να αντανακλώνται, να περιέχονται και να αναδεικνύονται μέσα από μία τέτοιου τύπου τοιχογραφία[6]:

Η περίπτωση Καλλιθέας:

Όλα όσα εύχομαι για το Θαλασσόμυλο και κάθε αναξιοποίητο δημόσιο χώρο, άρα και κάθε χαμένη ευκαιρία για συλλογική δημιουργική δράση, πραγματώθηκαν τα τελευταία χρόνια στο θεατράκι της Καλλιθέας. Στην είσοδό του υπάρχει εδώ και ενάμιση χρόνο μία τοιχογραφία που μπορούμε με ασφάλεια να αποκαλέσουμε τέχνη του δρόμου. Μάλιστα, είναι ο ορισμός της street art. Μία τέχνη του δρόμου, με προθέσεις ουδόλως ναρκισσιστικές ή επιθετικές, αντίθετα, με ένα βαθύ κοινωνικό μήνυμα, με απεύθυνση στο ευρύ κοινό, και φυσικά, ένα καλαισθητικό αποτέλεσμα. Το έργο αυτό έγινε με αφορμή το φεστιβάλ ΤΡΑΒΕΡΣΟ, και ουσιαστικά επένδυσε με μορφή, χρώμα και νόημα όλες τις αξίες που προσπαθεί το Φεστιβάλ αυτό να προωθήσει, να αναδείξει, να δημιουργήσει εκ νέου.

Το θεατράκι της Καλλιθέας ήταν έτοιμο να μαραζώσει αλλά απέκτησε πνοή και παλμό το 2016 με το πρώτο φεστιβάλ ΤΡΑΒΕΡΣΟ. Διοργανώθηκε από μία ομάδα που ευαγγελίζεται και πραγματώνει την έννοια της αυτό-οργάνωσης και της υγιούς συμμετοχής στα κοινά και το πιο σημαντικό: επανδρώθηκε κυρίως και πρωτίστως από εθελοντές που εμφορούνται και διαπνέονται από τις παραπάνω αξίες. Η τοιχογραφία που κοσμεί το θεατράκι της Καλλιθέας, σε αντίθεση με τις βωμολοχίες και τις επιφανειακές δηλώσεις αγάπης που προσβάλλουν το ιστορικό κτίριο του Θαλασσόμυλου, αποτέλεσε παράθυρο στον ποιητικό και το θεατρικό λόγο, έδωσε βαρύτητα στις παιδικές δράσεις, ενημέρωσε, έδωσε βήμα σε νέους καλλιτέχνες και μουσικά σύνολα και προήγαγε την εξωστρεφή, κοινωνική αγάπη.  Έτσι, αγκαλιάστηκε γρήγορα από τον κόσμο όλου του νησιού, είτε μέσω της συμμετοχής του, ή της παρουσίας του ή και μέσω χορηγιών για να το στηρίξει (για να είμαστε ακριβοδίκαιοι, ουδέποτε γνώρισε εμπόδια από τις δημοτικές αρχές, προς τιμήν τους).

Με τον καιρό, έγινε θεσμός έχοντας πλέον αφήσει ανεξίτηλο το κοινωνικό του αποτύπωμα και το θεατράκι της Καλλιθέας με τη σειρά του πήρε σάρκα και οστά.  Έγινε το σπίτι όλων μας και φιλοξένησε περισσότερες και διαφορετικές εκδηλώσεις, τόσο άλλων συλλογικοτήτων (τοπικοί σύλλογοι, καρναβάλι Λακήθρας κτλ) όσο και πρωτοβουλίες καλλιτεχνών (προβολή ταινιών στο πλαίσιο του SeaNema). Και η ιστορία ακόμη γράφεται[7].

Αυτό, κατά τη γνώμη μου είναι ο ορισμός της τέχνης της ζωής. Τούτη η τελευταία σε παραλληλισμό με την τέχνη του δρόμου, προσφέρουν την ικανότητα να διακηρύξεις τη δική σου εκδοχή των πραγμάτων και του κόσμου, να γράψεις μια άλλη αφήγηση, να αφήσεις ένα ξεχωριστό αποτύπωμα, να πάρεις την ιστορία στα χέρια σου, όπως είπε κάποτε και η θρυλική φωτογράφος Martha Cooper. Και πράγματι, η τοιχογραφία έχει μείνει εκεί άθικτη, κανείς δεν τόλμησε να βανδαλίσει το κοινωνικό της μήνυμα.

Δημόσιος χώρος και μετα-covid εποχή

Ο Θαλασσόμυλος- αντιμετωπίζεται ως ερείπιο. Είναι ένα φάντασμα του παρελθόντος που μας στοιχειώνει όλους, προστάζοντάς μας να μείνουμε ασφαλείς μέσα στις μονοκατοικίες μας. Η Καλλιθέα αναγεννήθηκε. Δημιούργησε μία νέα αφήγηση, ένα συλλογικό αποτύπωμα και μας καλεί να παύσουμε τη μονολιθική ιδιώτευση και να αφεθούμε στο πανηγυρικό στροβίλισμα της συμμετοχής. Όχι επειδή τελειώσανε τα προβλήματά μας. Όχι. Αυτά ποτέ δεν τελειώνουν. Τουναντίον, η μετα-covid εποχή υπόσχεται να μας φορτώσει πολλά ακόμη. Οικονομικά, ψυχολογικά, κοινωνικά.

Έχουμε χρέος να αντισταθούμε στην μονολιθικότητα, τη μοναχικότητα, την απόλυτη ατομικότητα. Την ψυχρότητα, την ουδετερότητα αλλά και την ευκολία του κυβερνοχώρου. Έχουμε χρέος απέναντι στην «γενιά του covid», αυτά τα πιτσιρίκια που είναι κλεισμένα μέσα εδώ και ένα χρόνο και που τα περιμένει μία σκληρή εποχή ακολουθούμενη από μια αδυσώπητη, πολυετή κρίση, να τους εμφυσήσουμε αξίες και να τα μυήσουμε σε πρακτικές που αποτελούν τροχοπέδη της κατάθλιψης της απόγνωσης και της αποβλάκωσης. Πρέπει εμείς, εγώ και εσύ, ο τριαντάρης, ο σαραντάρης ο πενητάρης, ο εξηντάρης να επιστρατεύσουμε τις υγιείς έξεις και τα όποια απομεινάρια αντοχής και κουράγιου έχουμε, για να δουλέψουμε προς αυτήν την κατεύθυνση. Έτσι πρέπει να μας βρει η μετα-covid εποχή (και όχι πάνω στα μπαρ με ένα κοκτέιλ στο χέρι, όπως με απειλούν ορισμένοι φίλοι).

Γιατί το παιδί δεν πρέπει να μετρά απλώς τα άστρα. Πρέπει να το μάθουμε να τ’ αρπάζει και να τα φέρνει ίσαμε τον κόρφο του, μόνο και μόνο για να χαρίσει ένα φωτεινό μπουκέτο στο διπλανό του.

*Η Ηρώ Καλλιγά είναι απόφοιτος του τμήματος Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Πατρών και κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου με ειδίκευση στη φιλοσοφία του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.


[1] Η Street Art, ανήκει σε μία από τις μορφές της δημόσιας γραφής: Σύμφωνα με τη διάκριση της Phillips S  στο Wallbangin’: Graffiti & Gangs in L.A (1999), στην κατηγορία της δημόσιας γραφής μπορούν να περιληφθούν α) η συνθηματογραφία, β) το graffiti και γ) η τοιχογραφία. Το graffiti, τώρα, χωρίζεται σε υποκατηγορίες όπως το πολιτικό, το αθλητικό, το συμμοριακό, το λαϊκό/ ποπ αλλά και το είδος graffiti που ξεπηδάει από την hip-hop κουλτούρα και από τα σπλάχνα του οποίου προέρχεται η street art -ως πλέον διαφορετικό είδος τέχνης- και ουσιαστικά αποτελεί στιλιζαρισμένο είδος ονοματογραφίας. Εδώ θα αναφερθούμε μόνο στη συνθηματογραφία και το λαϊκό γκράφιτι που συγγενεύουν, στο αθλητικό graffiti που συγγενεύει με το συμμοριακό (αν και στην Ελλάδα δεν εμφανίστηκε ποτέ το τελευταίο) και στην Street Art. Αφήνω απ’έξω τη στιλιζαρισμένη ονοματογραφία ή το «hip-hop graffit», παρότι εμφανίζεται γενικά στο νησί και μάλιστα σε φωτό που παραθέτω στο παρόν άρθρο.

[2]  Marcuse H., Αντεπανάσταση και Εξέγερση, Αθήνα, Μετάφραση: Αθανασίου Α., Παπαζήση, 1974, σελ. 78

[3] Δεν θα αναφερθώ στο “DEM” που βρίσκεται πάνω από το «ΠΑΟ»,  γιατί αν και το κατατάσσω στα λεγόμενα ως «throw-ups», μορφή graffiti που ανήκει στο hip-hop graffiti (δες σημείωση 1), ωστόσο, θα πρέπει να χυθεί πολύ μελάνι για να εξηγήσω την ιστορία του είδους και, τον ρόλο του στο καλλιτεχνικό κίνημα, πόσο μάλλον τον ρόλο του στο κεφάλι της πινέζας, δηλαδή εδώ στο μικρό μας νησί. Κάτι τέτοιο θα με έκανε να ξεστρατίσω από την κυρίαρχη ιδέα του παρόντος κειμένου.

[4] Για να είμαστε ακριβείς, συνθήματα και αθλητικά σχόλια συναντάμε και σε μη εγκαταλελειμμένα κτίρια του νησιού, όχι ωστόσο τέτοιου βεληνεκούς και μεγέθους (τουλάχιστον όχι τόσο συχνά).

[5] Δεν είμαι, φυσικά, η πρώτη που εγείρει μία τέτοια αξίωση. Αρκετοί συμπολίτες μας έχουν μοιραστεί τις ιδέες τους πάνω στο θέμα, όμως ο πραγματικός δημόσιος διάλογος είναι από φτωχός έως ανύπαρκτος.

[6] Η εν λόγω τοιχογραφία – για την ακρίβεια, street art έργο- βρίσκεται στο νησί της Κεφαλονιάς και είναι δημιουργημένη από την άκρως ταλαντούχα συμπατριώτισσά μας Μαρία Δήμα.

[7] Εκτός από τα προαναφερθέντα, υπάρχουν ευτυχώς, λίγα ακόμη φωτεινά παραδείγματα, όπως για παράδειγμα το Φεστιβάλ Σαρίστρα αλλά και το Φεστιβάλ που οργάνωσε η τοπική κίνηση πολιτών  «Φάρος».

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

3,567ΥποστηρικτέςΚάντε Like
1,407ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
8ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
85ΣυνδρομητέςΓίνετε συνδρομητής

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ

error: Το περιεχόμενο προστατεύεται