της Βασιλικής Λάζου
Στον αθέατο ρόλο της Ελληνίδας γυναίκας στα χρόνια πριν, κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά την Επανάσταση του 1821 αναφέρεται το βιβλίο της ιστορικού Βασιλικής Λάζου.
Οι απλές, οι καθημερινές γυναίκες αναντίρρητα βίωσαν ενεργά τον Αγώνα, αλλά ξεχνιούνται οι αγωνίες και οι αγώνες τους από τους ιστοριογράφους. Κι όμως είναι αυτές που έψηναν τα ψωμιά, για να τρέφονται τα πολεμιστές της Επανάστασης, είναι αυτές που κουβαλούσαν τα εφόδια, είναι αυτές που φρόντιζαν τους τραυματίες, είναι αυτές που χωρίς αυτές δε θα γίνονταν μάχες και πολιορκίες κάστρων. Κι επίσης είναι αυτές που γίνονταν μαζί με τα παιδιά και τους ηλικιωμένους τα εύκολα θύματα μέσα στον άμαχο πληθυσμό, είναι αυτές που πλούτιζαν τους δουλέμπορους, είναι αυτές που γέμιζαν τα χαρέμια.
Έξι είναι τα κεφάλαια του βιβλίου. Στο πρώτο παρουσιάζονται όψεις της καθημερινής ζωής των γυναικών στον οθωμανοκρατούμενο ελλαδικό χώρο με βάση τις πληροφορίες των περιηγητών. Το δεύτερο κεφάλαιο υπογραμμίζει τις ταξικές διαφορές κατά τις παραμονές της Επανάστασης: οι μορφωτικές δυνατότητες των γυναικών της αναδυόμενης αστικής τάξης (π.χ. κύκλος των ηγεμόνων στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες) και η αμάθεια της συντριπτικής πλειοψηφίας των υπόδουλων γυναικών. «Γυναίκες εν πολέμω» επιγράφεται το τρίτο κεφάλαιο: εδώ εξετάζεται ο ρόλος των ανώνυμων γυναικών στις πολεμικές επιχειρήσεις, χωρίς βέβαια να αποσιωπώνται ζητήματα σχετικά με το γάμο και τον έρωτα στα χρόνια της Επανάστασης.
Στο τέταρτο κεφάλαιο παρουσιάζεται και αξιολογείται η προσφορά των δύο επώνυμων γυναικών του Αγώνα, της Λασκαρίνας Μπουμπουλίνας και της Μαντώς Μαυρογένους. Το πέμπτο κεφάλαιο κάνει λόγο για γυναίκες, και χριστιανές και μουσουλμάνες, που υπήρξαν τα τραγικά θύματα του πολέμου και των μαζικών αιχμαλωσιών (Πελοπόννησος, Χίος, Κάσος κ.λπ.) αλλά εμπόρευμα πολύτιμο για τα σκλαβοπάζαρα της εποχής εκείνης. Τα στοιχεία σοκάρουν τον αναγνώστη. Στα χρόνια του Καποδίστρια αναφέρεται το έκτο κεφάλαιο: τότε λήφθηκαν κάποιες αποφάσεις για τις χιλιάδες των προσφύγων – κυρίως γυναικόπαιδα- και για την απονομή ηθικών αμοιβών και συντάξεων στις χήρες των αγωνιστών.
Και τελειώνει το βιβλίο της η Β. Λάζου με τη διαπίστωση-εκτίμηση ότι «ο πολιτικός αποκλεισμός των γυναικών που ίσχυε κατά την οθωμανική περίοδο, συνεχίστηκε και στο νέο ελληνικό κράτος. […] Οι λίγες γυναίκες που τόλμησαν να υπερβούν τον ιδιωτικό τους ρόλο, έγιναν αποδεκτές ως εξαιρέσεις. Έπρεπε να περάσουν 131 χρόνια, ώς το 1952, για να λάβουν καθολικό δικαίωμα ψήφου, και 160 χρόνια για πλήρη νομική ισότητα. Η ιστορία συνέχισε να κυριαρχείται από ανδρικές μορφές, ιδέες και πράξεις»… – Το βιβλίο απόκειται στο Δανειστικό Τμήμα της Ιακωβατείου Βιβλιοθήκης.
Πέτρος Πετράτος
Φιλόλογος, δρ Ιστορίας
