Εικόνα: Pedro Sánchez Pérez-Castejón
Η Ισπανία οδηγείται σε πρόωρες εκλογές στις 29 Νοεμβρίου και τα δημοσκοπικά δεδομένα μοιάζουν, εκ πρώτης όψεως, να προδιαγράφουν μια στροφή προς τα δεξιά. Όμως ο Πέδρο Σάντσεθ έχει αποδείξει πολλές φορές ότι δεν είναι πολιτικός που εγκαταλείπει εύκολα τη μάχη και αυτή τη φορά φαίνεται να ποντάρει στο ζήτημα που μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό, τη στέγη.
Η αφορμή για την πρόωρη προσφυγή στις κάλπες ήταν η βαριά κοινοβουλευτική ήττα της κυβέρνησης στα δύο νομοθετικά διατάγματα για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης. Τα μέτρα καταψηφίστηκαν στη Βουλή με τη σύμπραξη του συντηρητικού Partido Popular, του Vox και του καταλανικού Junts, αποκαλύπτοντας για ακόμη μία φορά πόσο δύσκολη έχει γίνει η κοινοβουλευτική διαχείριση της ισπανικής κυβέρνησης. Ο Σάντσεθ, αντί να επιχειρήσει να παρατείνει μια ολοένα δυσκολότερη κατάσταση, αποφάσισε να προσφύγει στη λαϊκή ετυμηγορία.
Στις 29 Νοεμβρίου, λοιπόν, οι Ισπανοί θα αποφασίσουν και ασφαλώς, όποιος κοιτάξει σήμερα τις δημοσκοπήσεις δεν έχει κανέναν λόγο να θεωρεί ότι ο δρόμος του Σάντσεθ είναι εύκολος. Ο μέσος όρος των πρόσφατων μετρήσεων δίνει στο PP περίπου 32%-33%, στο PSOE περίπου 26% και στο Vox περίπου 18%. Το άθροισμα των δύο δεξιών κομμάτων δημιουργεί ένα αριθμητικό τοπίο που ανοίγει τη συζήτηση για σχηματισμό κυβέρνησης με τη συμμετοχή ή τη στήριξη της ισπανικής άκρας δεξιάς.
Αυτό θα αποτελούσε μια ιστορική πολιτική εξέλιξη για τη μεταφρανκική Ισπανία. Δεν έχει υπάρξει σε εθνικό επίπεδο κυβέρνηση που να στηρίζεται στο Vox από τη δημοκρατική μετάβαση και μετά. Αλλά εδώ ακριβώς αρχίζει η ουσία. Όποιος ξεγράφει από τώρα τον Πέδρο Σάντσεθ, ίσως ξεχνά ποιον έχει απέναντί του.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός έχει περάσει μέχρι σήμερα από πολιτικές Συμπληγάδες που θα είχαν συντρίψει πολλούς άλλους ηγέτες. Έχει κυβερνήσει χωρίς άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, έχει χρειαστεί να συνεννοηθεί με κόμματα με πολύ διαφορετικές αφετηρίες, έχει βρεθεί αντιμέτωπος με κρίσεις, πολιτικές επιθέσεις και σοβαρές εσωτερικές πιέσεις. Κι όμως, παραμένει στο παιχνίδι.
Γι’ αυτό και η απόφαση για πρόωρες εκλογές δεν πρέπει να διαβαστεί απλώς ως μια κίνηση απελπισίας μετά την κοινοβουλευτική ήττα. Μοιάζει περισσότερο με πολιτικό στοίχημα.
Ο Σάντσεθ γνωρίζει ασφαλώς τι λένε οι δημοσκοπήσεις. Γνωρίζει ότι αυτή τη στιγμή το PP προηγείται και ότι το Vox βρίσκεται σε επίπεδα που καθιστούν απολύτως πραγματικό το ενδεχόμενο μιας δεξιάς κυβέρνησης. Γνωρίζει όμως και κάτι άλλο. Ότι οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν τη στιγμή, δεν αποφασίζουν το αποτέλεσμα. Η σημερινή στιγμή στην Ισπανία έχει ένα όνομα, στέγη.
Η στεγαστική κρίση δεν είναι πλέον ένα ακόμη κεφάλαιο της πολιτικής αντιπαράθεσης. Έχει γίνει καθημερινή εμπειρία για εκατομμύρια ανθρώπους. Τα ενοίκια έχουν αυξηθεί δραματικά την τελευταία δεκαετία και η πρόσβαση σε αξιοπρεπή κατοικία έχει μετατραπεί σε μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές αγωνίες της χώρας.
Μέσα σε αυτό το γενικό πλαίσιο εμφανίστηκε η εικόνα που κανένας πολιτικός επικοινωνιολόγος δεν θα μπορούσε να σχεδιάσει καλύτερα, μια 87χρονη γυναίκα να απομακρύνεται από το σπίτι στο οποίο ζούσε επί δεκαετίες.
Η Maricarmen Abascal έγινε μέσα σε λίγες ημέρες σύμβολο μιας ολόκληρης κοινωνικής αγωνίας. Η έξωσή της προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, διαδηλώσεις και καταλήψεις δημόσιων χώρων. Η υπόθεση πήρε τέτοιες διαστάσεις ώστε η εταιρεία που είχε προχωρήσει στην έξωση τελικά υποχώρησε και δήλωσε ότι η ηλικιωμένη μπορούσε να επιστρέψει στο σπίτι της.
Ο Σάντσεθ αντιλήφθηκε προφανώς ότι πίσω από αυτή την εικόνα υπάρχει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μία μεμονωμένη υπόθεση. Υπάρχει μια κοινωνία που αισθάνεται ότι το δικαίωμα στη στέγη απειλείται και εδώ βρίσκεται, ίσως η στρατηγική του…
Αντί να οδηγηθεί στις εκλογές έχοντας ως μοναδικό θέμα την κυβερνητική του αποτυχία να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία, ο Σάντσεθ μπορεί να επιχειρήσει να μετατρέψει τις εκλογές σε μια ευρύτερη πολιτική αναμέτρηση.
Ποια Ισπανία θέλουν οι πολίτες και ποιος θα υπερασπιστεί στην πράξη εκείνους που δυσκολεύονται να πληρώσουν το ενοίκιό τους ή κινδυνεύουν να χάσουν το σπίτι τους;
Τα δύο κυβερνητικά διατάγματα που καταψηφίστηκαν περιλάμβαναν μέτρα για την προστασία από εξώσεις και τη ρύθμιση των προσωρινών και ανά δωμάτιο μισθώσεων. Η απόρριψή τους, μάλιστα, ήρθε την ώρα που εκατοντάδες άνθρωποι διαδήλωναν έξω από το ισπανικό Κοινοβούλιο.
Ο Σάντσεθ, επομένως, πηγαίνει στις κάλπες έχοντας τη δυνατότητα να πει κάτι απλό: «Εγώ προσπάθησα. Τώρα αποφασίστε εσείς.»
Αυτό δεν σημαίνει ότι το στοίχημά του θα κερδηθεί. Ούτε ότι οι δημοσκοπήσεις πρέπει να αγνοηθούν. Κάθε άλλο. Τα σημερινά δεδομένα δείχνουν μια δύσκολη αναμέτρηση για το PSOE και σημαντική άνοδο του Vox σε σχέση με τις προηγούμενες εκλογές. Αλλά ακριβώς επειδή οι αριθμοί είναι δύσκολοι, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η απόφαση του Σάντσεθ να πάει τώρα στις κάλπες. Δε μοιάζει με άνθρωπο που παραιτείται από τη μάχη. Μοιάζει με άνθρωπο που πιστεύει ότι υπάρχει ακόμη ένα πολιτικό παράθυρο και αποφασίζει να το διασχίσει.
Ωστόσο, υπάρχει ένας ακόμη λόγος για τον οποίο, εγώ προσωπικά, θα ήθελα να του βγει αυτό το στοίχημα.
Ο Σάντσεθ υπήρξε ένας από τους λίγους Ευρωπαίους ηγέτες που τα τελευταία χρόνια επέλεξαν να συγκρουστούν δημόσια με την Ουάσιγκτον όταν θεώρησαν ότι διακυβεύονται ευρωπαϊκές ή ισπανικές θέσεις. Η στάση του απέναντι στην αμερικανική ηγεσία, ιδίως στις εντάσεις γύρω από το ΝΑΤΟ και τη στάση της Ισπανίας, υπήρξε ασυνήθιστα διεκδικητική για έναν Ευρωπαίο πρωθυπουργό. Ο ίδιος επέμεινε στη θέση της κυβέρνησής του, ενώ απέρριψε την ιδέα ότι η Ισπανία πρέπει να εγκαταλείψει τις επιλογές της επειδή πιέζεται από την αμερικανική κυβέρνηση.
Μπορεί κανείς να διαφωνεί με πολλές πλευρές της πολιτικής του. Μπορεί να επικρίνει τις συμμαχίες του, τις επιλογές του, τη διαχείριση της κυβέρνησής του ή τις υποχωρήσεις που έχει κάνει για να παραμείνει στην εξουσία. Όμως υπάρχει κάτι που δύσκολα μπορεί να του αρνηθεί κανείς, το γεγονός ότι αντέχει.
Αντέχει πολιτικά εκεί όπου άλλοι θα είχαν ήδη εγκαταλείψει. Γι’ αυτό και όσοι σπεύδουν σήμερα να γράψουν το πολιτικό τέλος του Πέδρο Σάντσεθ ίσως θα έπρεπε να κρατήσουν μικρό καλάθι…
Μπορεί πράγματι να ηττηθεί. Μπορεί το PP να επιβεβαιώσει την πρωτιά του και η δεξιά, με τη στήριξη του Vox, να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στην ισπανική πολιτική, αλλά, μπορεί επίσης η στέγη, η κοινωνική οργή και ο φόβος μιας βαθύτερης κοινωνικής ανισότητας να ανατρέψουν μέρος των σημερινών συσχετισμών. Γιατί οι εκλογές δεν γίνονται σήμερα. Γίνονται στις 29 Νοεμβρίου.
Μέχρι τότε υπάρχει χρόνος για μια πολιτική μάχη στην οποία ο Σάντσεθ έχει επιλέξει το πεδίο που, πιθανότατα, θεωρεί ότι μπορεί να τον ευνοήσει περισσότερο, την πραγματική ζωή των πολιτών.
Αν τελικά καταφέρει να μετατρέψει την ιστορία της Maricarmen και τη στεγαστική κρίση από σύμβολο κοινωνικής αγανάκτησης σε πολιτικό αίτημα για μια διαφορετική κατεύθυνση της χώρας, τότε η σημερινή εικόνα των δημοσκοπήσεων μπορεί να αποδειχθεί πολύ λιγότερο καθοριστική απ’ όσο νομίζουν κάποιοι.
Μην ξεγράφετε, λοιπόν, τόσο εύκολα τον Σάντσεθ!
Το έχει ξαναπάθει η ισπανική πολιτική σκηνή. Όσοι τον θεωρούν ήδη τελειωμένο, ας θυμηθούν πόσες φορές μέχρι σήμερα βρέθηκε απέναντι σε πολιτικό αδιέξοδο και κατάφερε να επιστρέψει. Ίσως αυτή να είναι ακόμη μία από εκείνες τις φορές…
Γιάννης Βαρούχας
