Φωτογραφία άρθρου : Προπύλαια, της Στέλλας Λιάτου
Ο βασικός φορέας προστασίας της πολιτιστικής μας κληρονομιάς είναι φυσικά το ελληνικό κράτος, το Σύνταγμα και η νομοθεσία του, η οποία καλύπτεται από το νόμο 3028/2002. [1]
Σύμφωνα με τον νόμο αυτό, ως αντικείμενο προστασίας καθορίζεται η πολιτιστική κληρονομιά από τους αρχαιοτάτους χρόνους μέχρι σήμερα, με «σκοπό την διατήρηση της ιστορικής μνήμης χάριν της παρούσαν και των μελλοντικών γενεών και την αναβάθμιση του πολιτιστικού περιβάλλοντος»(αρ.1.παρ.1)
Λαμβάνεται πρόνοια για τα πολιτιστικά αγαθά που απομακρύνθηκαν οποτεδήποτε από την ελληνική επικράτεια και για τα αγαθά που συνδέονται με την Ελλάδα, οπουδήποτε κι αν βρίσκονται. Η ανάγκη προστασίας των πολιτιστικών αγαθών υπήρξε έντονη πριν ακόμα την επανάσταση του’21 και την δημιουργία ενός ελεύθερου κράτους.
Δυστυχώς και στις μέρες μας το φαινόμενο της αρχαιοκαπηλίας παραμένει έντονο στην χώρα μας και βασικές αιτίες υπήρξαν η έλλειψη καταγραφής των αρχαιοτήτων και η πρακτικά αδύνατη φύλαξη όλων των ευρημάτων.
Σοκαριστικό όμως είναι όταν ολόκληρες κοινότητες συναινούν, έστω και έμμεσα, σε δραστηριότητες που αφορούν παράνομες ανασκαφές και πώληση αρχαιοτήτων.
Μια τέτοια περίπτωση αφορά τον «θησαυρό των Αηδονιών». [2] Στα Αηδόνια το 1976 είχαν βρεθεί 20 θολωτοί τάφοι σε ένα μυκηναϊκό νεκροταφείο, οι οποίοι, μέχρι να φθάσει η αρχαιολογική υπηρεσία και να ανασκάψει συστηματικά, είχαν συληθεί όλοι. Στις λαθρανασκαφές είχαν πάρει μέρος οι κάτοικοι του χωριού, ενώ ήταν δεδομένη η ανοχή των αρχών και των κατοίκων τόσο πολύ που ένας πιτσιρικάς από την περιοχή, σε έκθεση στο Δημοτικό με θέμα «τι θέλετε να γίνετε όταν μεγαλώσετε», έγραψε ότι θέλει να γίνει αρχαιοκάπηλος.[3]
Στο δε νησί μας ας αναλογιστούμε την περίπτωση του Ρωμαϊκού νεκροταφείου στο Φισκάρδο (όπου είχα συμμετάσχει στις ανασκαφές). Τμήμα του συνεχίζεται κάτω από τη βεράντα οικοδομήματος, κάτι που καθιστά αδύνατο να μην είχαν εντοπιστεί αρχαιότητες κατά τις εργασίες ανοικοδόμησής του. Κάτοικος του χωριού μάλιστα μου είχε πει ότι όταν ήταν σε μικρή ηλικία θυμόταν χούφτες χάλκινα νομίσματα που έβρισκαν στον χώρο και τα πετούσαν στη θάλασσα.
Κλοπή και βεβήλωση όμως σχετίζονται και με την Ι.Μ. του Αγίου Γερασίμου στα Ομαλά της Κεφαλονιάς, ειδικά η κλοπή της 25ης Δεκεμβρίου 1929, όταν κάποιοι μπήκαν στην εκκλησία και αφαίρεσαν τα αφιερώματα, την εικόνα της Παναγίας της Κτητόρισσας, το μαργαριταρένιο κολιέ και τη διαμαντένια ζώνη της βασίλισσας Όλγας, δώρο της ίδιας κατά τη βασιλική επίσκεψη στην Κεφαλονιά τον Μάιο του 1891. «Δέος προκαλεί η λεπτομέρεια πως το κολιέ ήταν περασμένο στον λαιμό του Σκηνώματος, οπότε ο ιερόσυλος ανασήκωσε τη σεπτή Κάρα για να το αποσπάσει!!!»[4]
Σίγουρα έντονη είναι η θύμηση επίσης για τους μεγαλύτερους σε ηλικία Κεφαλονίτες, η ανάμνηση της φράσης «Προκόπη, Προκόπη, ο Άγιος εκόπη».
Το 1979 ξέσπασε στην Κεφαλονιά ένα σκάνδαλο που πήρε σύντομα μεγάλες διαστάσεις και δημοσιεύτηκε στον Τύπο : οι πιστοί κατηγόρησαν τον μητροπολίτη του νησιού, Προκόπιο, ότι τεμάχισε το σκήνωμα του Αγίου Γεράσιμου για να το πουλήσει. Συγκεκριμένα, ανέφεραν ότι έκοψε τμήμα από το χέρι του λειψάνου του Αγίου. Μεγάλο πλήθος είχε συγκεντρωθεί γύρω από τη Μητρόπολη και απαιτούσε την καθαίρεση του Προκόπιου, απειλώντας να τον λιντσάρουν και φωνάζοντας συνθήματα όπως: «Προκόπη, Προκόπη, το λείψανο εκόπη», ενώ στο πλευρό τους είχαν και άλλους ιερείς της εκκλησίας.
Ο Μητροπολίτης, ο οποίος ήταν φίλος του χουντικού καθεστώτος και δεν το έκρυβε, αρνούνταν τις κατηγορίες, αλλά δεν κατάφερε να πείσει κανέναν. Γρήγορα οι αντιδράσεις εξελίχτηκαν σε συμπλοκές, με τον κόσμο να πολιορκεί την Μητρόπολη με μπουλντόζες απέναντι σε μονάδες ΜΑΤ που είχαν έρθει να προστατεύσουν τον μητροπολίτη.
Οι αντιδράσεις πυροδοτήθηκαν όταν η Ιερά Σύνοδος ανακήρυξε σε προσκύνημα ένα ναό του Αγίου Γεράσιμου στην Κορινθία, όπου για να γίνουν τα θυρανοίξια, έπρεπε να υπάρχουν εκεί λείψανά Του. Ο μητροπολίτης Κορίνθου διέψευσε τις φήμες περί τεμαχισμού, αλλά ο Πρεβέζης, ο οποίος ήταν υπόλογος εκείνη την περίοδο για ροζ σκάνδαλο, υποστήριζε ότι ο Άγιος είχε τεμαχιστεί με απόφαση της Ιεράς Συνόδου.
Ο σάλος που ξέσπασε λύθηκε με την απομάκρυνση του Προκόπιου με απόφαση της πολιτείας.[5]
———————————————————————————-
Στέλλα Οδ. Λιάτου
Ιστορικός-Αρχαιολόγος
M.A. in Museum and Art efact Studies
[1]ΝΟΜΟΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘ. 3028/2002, ΦΕΚ A-153/28-6-2002
[2]https://www.elculture.gr/blog/article/%ce%b1%ce%bd%ce%b1%cf%83%ce%ba%ce%b1%cf%86%ce%ae-%ce%b1%ce%b7%ce%b4%cf%8c%ce%bd%ce%b9%ce%b1/
[3]http://www.mixanitouxronou.gr/to-skandalo-me-tin-arpagi-tou-thisavrou-ton-aidonion-apo-tin-nemea-ellines-archeokapili-eskavan-gia-chronia-me-tin-anochi-ton-archon/
[4]https://m.kefaloniatoday.com/kefalonitika/afieromata/elistefthi-apogimnothen-iero-skinos-tou-agiou-gerasimou-102257.html
[5]https://www.mixanitouxronou.gr/prokopi-prokopi-o-agios-ekopi-o-ieros-polemos-to-1979-stin-kefalonia-gia-ta-lipsana-tou-agiou-gerasimou-i-pisti-katigorousan-ton-mitropoliti-oti-ekopse-to-skinoma-gia-na-to-poulisi-vi/
