Εικόνα τίτλου. Αράβου Σ. Η λεοντή του Διόνυσου, στους «Βάτραχους» του Αριστοφάνη. Από τη 2η Ανοικτή Καλλιτεχνική Τριλογία Κεφαλονιάς, 2008
Σε αντίθεση με την Τραγωδία, που οδηγεί τελικά στην κάθαρση και τη συγχώρεση του ήρωα πρωταγωνιστή, η Κωμωδία είναι τιμωρητική, μας λέει ο Παύλος Μάτεσις, εισαγωγικά, στους «Βάτραχους» του Αριστοφάνη.
Η ανακοίνωση της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων για την αναβίωση του επτανησιακού θεάτρου (16ος-20ος αιώνας), μέσω αντίστοιχου Φεστιβάλ στα Ιόνια, δημιούργησε ευχάριστους συνειρμούς. Η διευκρίνιση παράλληλα, ότι θα δοθεί βήμα και στη σύγχρονη θεατρική δημιουργία, οδήγησε σε κάποιες σκέψεις.
Το επτανησιακό θέατρο, έχει άμεσες συνδέσεις με το κρητικό θέατρο και την ιταλική σκηνή, λόγω της ενετοκρατίας, αλλά και της μετεγκατάστασης πολλών προσφύγων Κρητών στα Επτάνησα, μετά την κατάληψη του Χάνδακα από τους Τούρκους τον 16ο αιώνα.
Μας έδωσε αξιόλογα έργα, αναβίωσε το ερασιτεχνικό θέατρο δρόμου, υιοθέτησε την κομέντια ντελ άρτε, τις γνωστές γκιόστρες-κονταρομαχίες ή και ξιφομαχίες για την απόσπαση δακτυλιδιού από στύλο ή χτυπήματα σε ανδρείκελο, όπως και πολλά άλλα εξαιρετικά έργα και δρώμενα.
Επειδή η εποχή μας δεν χαρακτηρίζεται από σημαντική καλλιτεχνική δημιουργία, δεν έχει αναδείξει δηλαδή κάποιο καλλιτεχνικό ρεύμα σε οποιονδήποτε τομέα, ίσως καραδοκούν κάποιοι κίνδυνοι, που καλό είναι να τους έχουμε κατά νου. Είναι το περίφημο «μίγμα πολιτικής», μια φράση που συνηθίζεται στις μέρες μας και στην προκειμένη περίπτωση αφορά την αναλογία κλασσικής και σύγχρονης δημιουργίας.
Κάθε τέλος εποχής, κάθε μεταβατική περίοδος όπως η σημερινή, δημιουργεί κάποιες αντιστάσεις, κάποιες προσκολλήσεις στο «κλασσικό-παραδοσιακό», αν το σύγχρονο δεν έχει καταφέρει να υπερβεί και να ξεπεράσει την αξία των παλαιότερων δημιουργιών.
Είναι ο λόγος που ο θεός Διόνυσος, στους «Βάτραχους» του Αριστοφάνη, αποφασίζει να κατέβει στον Άδη, για να φέρει πίσω ένα μεγάλο τραγωδό, ώστε να πλάσει ξανά ήθος στην Αθηναϊκή Δημοκρατία που καταρρέει και έχει καταργήσει κάθε ηθική και αξία.
Η κωμωδία είναι σκληρή και τιμωρεί ανελέητα, με το χιούμορ! Ο Αριστοφάνης θεωρείται συντηρητικός, θέλει να σταματήσει το χρόνο και την Ιστορία με τους «Βάτραχους». Η Ιστορία όμως προχωρεί, η Αθήνα θα καταρρεύσει, όχι όμως και ο πολιτισμός της, αιώνιος μέσα στους αιώνες! Ο Αριστοφάνης δεν το γνωρίζει και ανησυχεί. Ο θεός Διόνυσος και ήρωας του, επίσης δεν το γνωρίζει και αποφασίζει το μεγάλο ταξίδι, τρέμοντας από φόβο για την κάθοδο στον Άδη. Φοράει τη λεοντή του Ηρακλή ώστε να νοιώθει και να φαίνεται γενναίος. Ο Χορός-Βάτραχοι, κρώζουν κοαξ-κοαξ στο πέρασμα της Αχερουσίας.
Η λεοντή του Διόνυσου, είναι τα μαλλιά της Γυναίκας (λεπτομέρεια έργου)
Τον συνοδεύει ο δούλος του Ξανθίας, που ανάλογα με τα συμφέροντα του κυρίου του, σε κάποιες στιγμές, αλλάζουν ρόλους και φοράει τη λεοντή. Όταν όμως τα συμφέροντα είναι με το μέρος του Διονύσου, η λεοντή φεύγει από τον δούλο Ξανθία και ξαναγυρίζει στις πλάτες του αφέντη- θεού Διονύσου.
Με το Φεστιβάλ Επτανησιακού Θεάτρου που θα δημιουργηθεί στα νησιά μας, ας φανούμε γενναίοι. Να τιμήσουμε την κλασσική δημιουργία, μαζί και ισότιμα όμως με τη σύγχρονη θεατρική δημιουργία των Επτανήσων.
Δεν χρειάζονται λεξιμαχίες, όπως ανάμεσα στον κλασσικό Αισχύλο και τον νεωτεριστή Ευριπίδη, που λειτούργησε υπέρ του πρώτου με αποτέλεσμα να τον επαναφέρει ο Διόνυσος στη ζωή και στον επάνω κόσμο, οραματιζόμενος παράλληλα την ολιγαρχία. Στην πραγματικότητα επέζησαν και οι δύο τραγωδοί στους αιώνες, κλασσικός και νεωτεριστής, παρά το φόβο και τον συντηρητισμό του Αριστοφάνη.
Ας φροντίσουμε εμείς να ξεπεράσουμε το δύσκολο σκόπελο, δίνοντας ανάλογο βήμα στη σύγχρονη δημιουργία, όπως και στο κλασσικό επτανησιακό θέατρο, στα πλαίσια του Φεστιβάλ, που περιμένουμε με μεγάλο ενδιαφέρον!
……………………………………
Μάνος Χατζηδάκης για τους «Βάτραχους» του Αριστοφάνη
