Το βράδυ του Σαββάτου ήταν αφιερωμένο στην ψυχή. Στις σιωπές της, στις κραυγές της, στις πληγές που δε φαίνονται, αλλά και στη δύναμή της να αναζητά το φως ακόμη κι όταν όλα γύρω της μοιάζουν βυθισμένα στο σκοτάδι.
Γράφει ο Γιάννης Βαρούχας
Το Β΄ Γυμνάσιο Αργοστολίου, σε συνεργασία με το Κέντρο Ημέρας «Αποστολή», μας προσκάλεσε σε μια ξεχωριστή ανοιχτή εκδήλωση με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας. Η ανταπόκριση του κόσμου ήταν συγκινητική. Φτάσαμε νωρίς στο Δημοτικό Θέατρο Αργοστολίου «Ο Κέφαλος», κι όμως η εύρεση μιας θέσης αποδείχθηκε δύσκολη υπόθεση. Η μεγάλη κοινότητα του σχολείου είχε αγκαλιαστεί από την ευρύτερη τοπική κοινωνία, που έχει πλέον μάθει να περιμένει με ενδιαφέρον και εμπιστοσύνη τις ποιοτικές θεατρικές δημιουργίες του Β΄ Γυμνασίου και του δραματικού ομίλου «Θεάτρου Ονειροπόλοι».
Ήταν μια πρώτη, σιωπηλή μαρτυρία πως όταν το σχολείο ανοίγει τις πόρτες του στην τέχνη, στον προβληματισμό και στον άνθρωπο, η κοινωνία βρίσκει πάντα τον δρόμο για να συναντηθεί μαζί του.
Το καλωσόρισμα έκανε ο διευθυντής του σχολείου, κ. Φίλιππος Μπαζίγος. Ακολούθησε ο χαιρετισμός της κυρίας Αλίκης Γαλιατσάτου, η οποία μετέφερε και τον χαιρετισμό του κ. Μελισσά. Ύστερα, η εκπαιδευτικός κυρία Αντιγόνη Χριστοφοράτου προλόγισε τη θεατρική παράσταση.
Ή, για να είμαστε ακριβείς, δεν την προλόγισε απλώς, μας άνοιξε την πόρτα του κόσμου της. Η φωνή της, γεμάτη θεατρικό πάθος, αποκάλυπτε ήδη την αφοσίωση, την αγωνία και την αγάπη που είχαν συνοδεύσει τη μεγάλη προσπάθεια της ίδιας και της ομάδας της, από το καλοκαίρι μέχρι εκείνη τη βραδιά. Μαζί τους, φανερό και βαθύ ήταν το ενδιαφέρον της για τα ζητήματα που επρόκειτο να ξεδιπλωθούν μπροστά μας.
Τρεις μύθοι, δραματοποιημένοι ελεύθερα από την Αντιγόνη Χριστοφοράτου, κάτω από τον εύγλωττο τίτλο «Ανάσες Σιωπηλών Κραυγών». Τρεις ιστορίες που έρχονται από το βάθος του χρόνου για να συναντήσουν τις πιο σύγχρονες αγωνίες μας. Γιατί οι μύθοι, όταν κατορθώνουν να μιλήσουν αληθινά, δεν ανήκουν ποτέ μόνο στο παρελθόν. Είναι οι δικές μας ιστορίες, ειπωμένες με άλλα ονόματα.
Πρώτη στάση: η Ιφιγένεια.
Μια νέα γυναίκα ετοιμάζεται για τον γάμο της όμως, εκεί όπου θα έπρεπε να αρχίζει η ζωή, την περιμένει ο θάνατος. Η αντίθεση αυτή, τόσο σκληρή και τόσο αδυσώπητη, γίνεται το πρώτο δυνατό χτύπημα της παράστασης. Ένα χτύπημα που μας ταράζει, μας προβληματίζει, μας αναγκάζει να κοιτάξουμε κατάματα όσα συχνά προτιμούμε να προσπερνούμε.
Η ανθρώπινη ζωή εργαλειοποιείται στο όνομα της εξουσίας. Το γυναικείο σώμα μετατρέπεται σε αντικείμενο αποφάσεων άλλων. Η προσωπική βούληση και η αξιοπρέπεια υποχωρούν μπροστά στις πολιτικές σκοπιμότητες και στην ανάγκη να διατηρηθούν ισορροπίες που χτίζονται πάνω σε ανθρώπινες θυσίες.
Πόσες φορές άραγε ξεκινά ένας πόλεμος όχι από την ανάγκη της επιβίωσης, αλλά από την ανθρώπινη αλαζονεία, τη ματαιοδοξία και τη χυδαιότητα της ισχύος;
Η Ιφιγένεια, όμως, μέσα από τη θυσία της, αναδεικνύεται σε πρόσωπο βαθιάς δύναμης. Εκείνοι που αποφασίζουν για τη μοίρα της μπορεί να κρατούν την εξουσία, μα εκείνη διατηρεί κάτι που δεν μπορούν να της αφαιρέσουν, τη δυνατότητα να αποκαλύψει το ηθικό τους έλλειμμα.
Οι θύτες της βαδίζουν προς μια ήττα που προηγείται ακόμη και της πολεμικής αναμέτρησης. Μια ήττα αξιακή, ανθρώπινη, βαθύτερη από κάθε στρατιωτική αποτυχία.
Δεύτερη στάση: η Δήμητρα και η Περσεφόνη.
Εδώ η κραυγή αλλάζει μορφή. Γίνεται οδύνη, γίνεται απουσία, γίνεται η σιωπή που αφήνει πίσω της μια επικοινωνία που διακόπτεται απότομα.
Ίσως τίποτε να μην είναι δυσκολότερο για τον άνθρωπο από το να αποδεχθεί την απώλεια. Να καταλάβει πως μια φωνή δεν θα ακουστεί ξανά, πως μια παρουσία δεν θα επιστρέψει, πως ένας δεσμός που έδινε νόημα στον κόσμο μοιάζει ξαφνικά να έχει κοπεί. Όταν μάλιστα η απώλεια αφορά ένα παιδί, τότε ο πόνος αγγίζει τα όρια του αδιανόητου. Ανατρέπεται η ίδια η φυσική τάξη των πραγμάτων και οι λέξεις μοιάζουν μικρές, ανήμπορες να χωρέσουν το μέγεθος του πένθους.
Ωστόσο, μέσα στη βαθιά απόγνωση του μύθου, ανασαίνει μια αλήθεια παρηγορητική. Η αγάπη δε χάνεται επειδή χάνεται η παρουσία. Δε σβήνει επειδή διακόπτεται η επικοινωνία. Παραμένει, μεταμορφώνεται, επιμένει, κρατά ζωντανό το νήμα που ενώνει τις ψυχές πέρα από την απουσία.
Κάπως έτσι, ακόμη και μέσα στο πιο βαθύ σκοτάδι, ο μύθος αφήνει μια χαραμάδα φωτός. Γιατί το φως δε σημαίνει πως δεν υπήρξε σκοτάδι. Σημαίνει πως το σκοτάδι δεν κατάφερε να τα καταπιεί όλα.
Τρίτη στάση: ο Νέρων.
Εδώ μας περίμενε μια ερμηνεία πραγματικά ξεχωριστή. Ο Ορφέας μας χάρισε έναν Νέρωνα πολυεπίπεδο, αντιφατικό, εσωτερικά ταραγμένο. Έναν άνθρωπο που δεν περιορίστηκε στην εικόνα του ισχυρού αυτοκράτορα, αλλά μας επέτρεψε να αφουγκραστούμε τις εσωτερικές του φωνές, τα βιώματα που τον καθόριζαν, τις αντιφάσεις που τον βασάνιζαν και την αδυναμία του να ακούσει τις πραγματικές φωνές του κόσμου γύρω του.
Πίσω από την εξουσία, πίσω από τη δύναμη και την επιβολή, αποκαλύφθηκε μια τεράστια μοναξιά. Ένας άνθρωπος εγκλωβισμένος στους δικούς του δαίμονες, ανήμπορος να βρει τον δρόμο προς τον εαυτό του και τους άλλους.
Ο μύθος αυτός μέσα από τη διασκευή του ανατρέπει τα στερεότυπα. Μας θυμίζει πως η ψυχική οδύνη δε γνωρίζει αξιώματα, κοινωνικές θέσεις ή μεγέθη εξουσίας. Κανείς δεν είναι τόσο ισχυρός ώστε να μην μπορεί να χρειαστεί βοήθεια. Κανείς δεν είναι τόσο αυτάρκης ώστε να μη χρειάζεται κάποτε ένα χέρι, μια φωνή, μια παρουσία που θα του πει: «Δεν είσαι μόνος».
Το να ζητάμε βοήθεια δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Είναι πράξη δύναμης, αυτογνωσίας και θάρρους. Είναι, ίσως, το πρώτο γενναίο βήμα για να ακουστεί η δική μας σιωπηλή κραυγή και να αρχίσει να βρίσκει χώρο η ανάσα.
Μέσα σε αυτή τη συνάντηση των μύθων με την ανθρώπινη ψυχή, υπήρχε μια ακόμη δύναμη που δεν μπορούσε να περάσει απαρατήρητη, ο χορός!
Όχι ένας χορός συμπληρωματικός, ούτε μια όμορφη πινελιά στο περιθώριο της σκηνής. Εδώ ο χορός ήταν πρωταγωνιστής. Οι υπέροχες χορογραφίες και οι χορεύτριες που τις απέδωσαν με πάθος, πειθαρχία και προσήλωση έδωσαν στο σώμα τη δική του φωνή. Εκεί όπου οι λέξεις δυσκολεύονταν να εκφράσουν το ανείπωτο, η κίνηση μίλησε με τη δική της γλώσσα. Μια γλώσσα αρχέγονη, που μπορεί να ενώσει το συναίσθημα με τη σκέψη, τη σιωπή με την έκφραση, τον πόνο με την ομορφιά.
Μία θεατρική παράσταση από παιδιά βρίσκει τρόπους να εκφράζει όσα δυσκολευόμαστε να πούμε, να μας φέρνει πιο κοντά σε όσα φοβόμαστε να κοιτάξουμε και να μας θυμίζει πως ακόμη και οι πιο βαθιές πληγές χρειάζονται έναν χώρο για να ακουστούν.
Αυτός ο χώρος υπήρξε το βράδυ του Σαββάτου στο θέατρο «Ο Κέφαλος». Ένας χώρος συνάντησης, συγκίνησης, στοχασμού και ουσιαστικής επικοινωνίας. Ένας χώρος όπου οι μεγάλοι και οι μικροί έγιναν ένα, ενώνοντας το ταλέντο, την προσπάθεια, την ευαισθησία και την αγάπη τους για το θέατρο.
Δυστυχώς οι υποχρεώσεις μας δε μας επέτρεψαν να παραμείνουμε μετά το πέρας της θεατρικής παράστασης προκειμένου να παρακολουθήσουμε την εξίσου σημαντική συζήτηση που ακολούθησε.
Θέλουμε, όμως, να εκφράσουμε τα θερμά και εγκάρδια συγχαρητήριά μας σε όλους τους συντελεστές αυτής της υπέροχης βραδιάς! Στους ανθρώπους που συνέλαβαν την ιδέα, σε εκείνους που δούλεψαν ακούραστα για να της δώσουν μορφή, στους μαθητές και στις μαθήτριες που ανέβηκαν στη σκηνή, σε όσους χόρεψαν, δημιούργησαν, οργάνωσαν, στήριξαν και πίστεψαν σε αυτή την προσπάθεια. Είναι τόσοι πολλοί, ώστε δεν θα επιχειρήσουμε να τους απαριθμήσουμε, διακινδυνεύοντας να αδικήσουμε έστω και έναν. Τους αγκαλιάζουμε όλους με την ίδια ευγνωμοσύνη και τον ίδιο θαυμασμό.
Φεύγοντας από το θέατρο, κρατήσαμε μέσα μας τρεις μύθους, αμέτρητες εικόνες και πολλές σκέψεις. Μα πάνω απ’ όλα, κρατήσαμε την αίσθηση πως το σχολείο, όταν τολμά να συνομιλεί με την τέχνη και την κοινωνία, μπορεί να γίνει κάτι πολύ περισσότερο από ένας χώρος μάθησης, μπορεί να γίνει χώρος ζωής, ενσυναίσθησης και ελπίδας.
Η θεατρική καρδιά του Β΄ Γυμνασίου Αργοστολίου χτυπά δυνατά και εμείς περιμένουμε με χαρά τις επόμενες εκφράσεις της, τις επόμενες συναντήσεις μας με το όνειρο, τη συγκίνηση και τον προβληματισμό.
Τρεις μύθοι, αμέτρητες ανθρώπινες αλήθειες και ανάμεσα στις σιωπηλές κραυγές, ανάσες που μας ενώνουν.
Γιάννης Βαρούχας
